1.
(មើលក្នុងពាក្យ ទុក្ខ) ។
2.
បា. សំ. (
ន.) (ទុះខ) សេចក្ដីព្រួយ, សេចក្ដីលំបាក (កាយនិងចិត្ត) : កើតទុក្ខ, មានទុក្ខ ។ ពាក្យផ្ទុយ : សុខ ។ ឈ្មោះអរិយសច្ចទី ១ (ក្នុងអរិយសច្ចទាំង ៤) បានខាងសេចក្ដីទុក្ខ ដែលកើតអំពី ជាតិ, ជរា, ព្យាធិ, មរណៈ, សេចក្ដីសោកស្ដាយ, ខ្សឹកខ្សួល, លំបាកកាយ, តូចចិត្ត, ទង្គឹះតានតឹងចិត្ត; ហៅឲ្យពេញថា ទុក្ខអរិយសច្ច ឬ ទុក្ខសច្ច (
ម. ព. ចតុរារិយសច្ច ផង) ។ ទុក្ខក្ខន្ធ (ទុក-ខ័ក-ខ័ន)
ន. (
បា. សំ. ទុះខស្កន្ធ) គំនរទុក្ខ, កងទុក្ខ គឺប្រជុំនៃសេចក្ដីទុក្ខគ្រប់យ៉ាង ។ ទុក្ខក្ស័យ (ទុក-ខ័ក ក្សៃ)
ន. (
បា. ទុក្ខក្ខយ;
សំ. ទុះខក្សយ) ដំណើរអស់ទុក្ខ, ទីអស់ទុក្ខ (ព្រះនិព្វាន) : ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ លោកបានដល់នូវទុក្ខក្ស័យហើយ; ព្រះនិព្វានជាទុក្ខក្ស័យ ។ ទុក្ខនិរោធ (ទុកខៈនិរោត)
ន. (
បា.) សេចក្ដីរំលត់ទុក្ខ; ទីរំលត់ទុក្ខ (ព្រះនិព្វាន) , ជាឈ្មោះនៃអរិយសច្ចទី ៣ (ក្នុងអរិយសច្ចទាំង ៤) បានខាងដំណើររំលត់តណ្ហាអស់ មិនមានសល់; ហៅឲ្យពេញថា ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ច ឬ ទុក្ខនិរោធសច្ច (
ម. ព. ចតុរារិយសច្ច ផង) ។ ទុក្ខនិរោធគាមិនី (ទុក-ខៈនិរោធៈ–)
ន. (
បា.) សេចក្ដីប្រតិបត្តិជាផ្លូវឬជាឧបាយឲ្យរលត់ទុក្ខ (អដ្ឋង្គិកមគ្គ) , ជាឈ្មោះនៃអរិយសច្ចទី ៤ (ក្នុងអរិយសច្ចទាំង ៤) បានខាងផ្លូវមានអង្គ ៨ គឺ សេចក្ដីយល់ត្រូវ, តម្រិះត្រូវ, ការស្ដីនិយាយត្រឹមត្រូវ, ការងារត្រឹមត្រូវ, ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រឹមត្រូវ, ព្យាយាមត្រូវ, ការរឭកត្រូវ, ដំណើរតាំងចិត្តខ្ជាប់ខ្ជួនត្រូវ ហៅឲ្យពេញថា ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ច ឬហៅថា មគ្គសច្ច ក៏បាន (
ម. ព. ចតុរារិយសច្ច ផ) ។ ទុក្ខនិរោធសច្ច (ទុក-ខៈនិរោធៈស័ច)
ន. (
បា.) សេចក្ដីរលត់ទុក្ខជាធម៌មានពិត (
ម. ព. ទុក្ខនិរោធ) ។ ទុក្ខបរិញ្ញា (ទុ-ខៈប៉ៈរ៉ិញ-ញ៉ា)
ន. (
បា.) កំណត់ដឹងច្បាស់នូវទុក្ខ, កំណត់បានថាជាទុក្ខ, ប្រាជ្ញាដែលកត់សម្គាល់យល់ថាជាទុក្ខ ។ ទុក្ខប្បទាន (ទុក-ខ័ប-ប៉ៈ–)
ន. (
បា.) ការលើកទុក្ខធុរៈទម្លាក់ទៅលើគេ, ការផ្ដេកវេរទុក្ខធុរៈឲ្យគេ ។ ទុក្ខប្បហាន (ទុក-ខ័ប-ប៉ៈ–)
ន. (
បា.) ការលះសេចក្ដីទុក្ខ គឺការរលាស់សេចក្ដីទុក្ខចោលមិនឲ្យទំនៅក្នុងចិត្ត : ទុក្ខប្បហានជាហេតុនាំឲ្យបានសេចក្ដីសុខ ។ ទុក្ខវេទនា (ទុក-ខៈវេទៈនា)
ន. (
បា.) ដំណើរដឹងនូវសេចក្ដីព្រួយ, លំបាក; ដំណើររងអារម្មណ៍ ឬទទួលអារម្មណ៍ជាទុក្ខ, សេចក្ដីសោយទុក្ខ ។ ហៅត្រឹមតែ វេទនា ប៉ុណ្ណេះ ក៏គង់សំដៅសេចក្ដីថា ទទួលរងអារម្មណ៍ជាទុក្ខដែរ : រងវេទនា ។ ខ្មែរយើងប្រើជា
កិ. ក៏មាន : វេទនាណាស់ !, វេទនាអ្វីម្ល៉េះទេ! ឬ វេទនាអ្វីម្ល៉េះហ៎្ន ! ។ ទុក្ខសច្ច (ទុក-ខៈ ស័ច)
ន. (
បា.) សេចក្ដីទុក្ខជាធម៌មានពិត (
ម. ព. ទុក្ខ) ។ ទុក្ខសមុទយ (ទុក-ខៈសៈមុទៈយៈ)
ន. (
បា.) ហេតុដែលនាំឲ្យកើតទុក្ខ (តណ្ហា) , ជាឈ្មោះនៃអរិយសច្ចទី ២ (ក្នុងអរិយសច្ចទាំង៤) បានខាងតណ្ហាដែលជាហេតុនាំបណ្ដាលឲ្យកើតទុក្ខ; ហៅឲ្យពេញថា ទុក្ខសមុទយអរិយសច្ច ឬ ទុក្ខសមុទយសច្ច (
ម. ព. ចតុរារិយសច្ច ផង) ។ ទុក្ខសមុទយសច្ច (ទុក-ខៈសៈមុទៈ យៈស័ច)
ន. (
បា.) ហេតុដែលនាំបណ្ដាលឲ្យកើតទុក្ខជាធម៌មានពិត (
ម. ព. ទុក្ខសមុទយ) ។ល។
Chuon Nath
Noun
suffering, pain; grief, sadness, sorrow
